23.7 C
Dili
Thursday, July 9, 2026

Hadau Poder Ho Golpe, Jenerál Inta Hasae Ninia Diviza ba Fitun haat

Must read

Desizaun no mudansa sira ne’ebé implementa hosi militár (Altu Komando Militár/Junta Tranzitória) iha Guiné-Bissau dezde golpe 26 Novembru 2025, to’o agora (Fevereiru 2026) barak tebes no foka ba konsolidasaun kontrolu, define tranzisaun, no halo mudansa institusionál. Lider mak “Jenerál Horta Inta-A”, ne’ebé hala’o knaar nu’udar Prezidente Tranzitóriu.

Desizaun Prinsipál sira no Mudança Estrutural sira

– Karta Polítika Tranzitória (Dezembru 2025): Suspensaun parsiál ba Konstituisaun atuál. Kria enkuadramentu legál temporáriu ida ba tranzisaun fulan 12 nian, bandu Prezidente Tranzitóriu no Primeiru-Ministru atu kandidata-an iha eleisaun tuir mai. Harii órgaun sira hanesan Konsellu Nasionál Tranzitóriu (substitui Parlamentu) no Governu Tranzitóriu.

– Nomeasaun Governu no Estrutura sira: Primeiru-Ministru Ilídio Vieira Té (aliadu besik eis-Prezidente Embaló nian). Kriasaun Konsellu Nasionál Tranzisaun (membru 65) ba funsaun lejizlativa durante tranzisaun.

– Reforma Konstitusionál (Janeiru 2026): Aprova hosi Konsellu Nasionál Tranzisaun (kontrola hosi militár), reforsa podér sira hosi Prezidente Repúblika (prerogativa ezekutiva barak liu). Jurista sira no opozisaun konsidera hanesan ilegál, tanba mosu hosi “ruptura konstitusional” ida no laiha lejitimidade.

– Data sira Eleisaun nian: Dekretu Prezidensiál (Janeiru 2026) estabelese “Loron 6 fulan-Dezembru tinan 2026” ba eleisaun prezidensiál no lejislativa simultáneu sira. Justifikasaun: “kondisaun ba eleisaun livre, justu no transparente” kumpre duni. Ida-ne’e ignora presaun hosi CEDEAO ba tranzisaun ida ne’ebé badak liu.

– Promosaun Militár ba Líder: Iha Janeiru/Fevereiru 2026, Horta Inta-A hetan promosaun hosi major jenerál ba “jenerál ezérsitu nian” (fitun haat, ranking aas liu), asina hosi nia rasik nu’udar Komandante Supremu Forsa Armada nian.

Desizaun sira foin lalais ne’e (Janeiru-Fevereiru 2026)

– Libertasaun hosi Oponente sira no Tentativa sira Inkluzaun nian: Libertasaun kondisionál hosi Domingos Simões Pereira (PAIGC, eis-Primeiru-Ministru) iha Janeiru/Fevereiru 2026, hafoin mediasaun hosi CEDEAO (ho envolvimentu hosi Serra Leoa no Senegal). Nia sei iha hela prizaun domisiliária tanba deskonfia halo krime ekonómiku. Oferta pasta ministeriál 3 ba PAIGC ba “governu inkluzivu”, maibé rejeita hosi adversáriu sira hanesan Fernando Dias da Costa (ne’ebé reklama vitória iha eleisaun sira iha fulan-Novembru 2025 no ezije restaurasaun imediata hosi rezultadu eleitorál sira).

– Reforma Partidu Polítiku sira: Lei Enkuadramentu foun ba Partidu Polítiku ezije mínimu subskritór 5,000 ba legalizasaun no halakon partidu sira ne’ebé laiha reprezentante eleitu. PAIGC iha loron 90 (hahú iha Fevereiru 2026) atu muda nia bandeira no símbolu sira, tanba sira konsidera “hanesan” ho sira Repúblika nian. PAIGC lakohi kumpri, hodi bolu ida-ne’e ilegál.

– Jestaun Ekonómika no Alerta ba 2026: Horta N’Ta alerta katak 2026 “sei la fásil” tanba kontestu internasionál. Fó énfaze ba kolesaun reseita, kontrolu ba gastu públiku, no kampaña komersializasaun kaju ne’ebé di’ak (esportasaun prinsipál). Kontestu Atuál no Tensaun sira Junta avansa hela ho planu naruk tranzisaun nian (to’o dezembru 2026), maski iha krítika sira hosi opozisaun (ne’ebé konsidera hanesan “subversaun ba orden konstitusional” no hanesan “golpe ensenadu” hosi Embaló) no mediasaun hosi CEDEAO (ne’ebé iha inísiu kondena, maibé agora aseita diálogu no “pasu importante sira”). Iha risku ba instabilidade liután, ho opozisaun boikota no ezije rezultadu sira hosi eleisaun sira 2025 nian.

Rezumu, militár sira konsolida hela podér liuhosi reforma konstitusionál sira no lei foun sira, hodi adia fila fali ba demokrasia tomak to’o tinan 2026 nia rohan, enkuantu tenta (lahó susesu kompletu) atu inklui opozisaun. Situasaun ne’e sai volatil nafatin, ho nivel aas deskonfiansa nian. (OPINIAUN – Multi Sources)

- Advertisement -spot_img

More articles

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

- Advertisement -spot_img

Latest article