AUSTRÁLIA 04 Marsu 2024
Primeiru-Minisru Kay Rala Xanana Gusmão bolu atensaun ba komunidade internasionál no ativista direitus umanu sira hotu atu hamutuk fó apoiu ba populasaun Myanmar ninia luta atu hetan liberdade, harii dame no harii estadu unidade nasionál ida hodi hakotu junta militár.
Xefe Governu dehan, Timor-Leste hato’o pozisaun ne’e ba Sekretariu Jerál Nasoes Unidas (ONU) inklui mós xefe estadu no xefe governu Asosiasaun Nasoins Sudeste Aziátiku (ASEAN) atu implementa ona akordu “P5” (five-point consensus) ne’ebé lideransa ASEAN sira asina iha tinan 2021 atu rezolve problema etniku no junta militár.

“𝐇𝐚’𝐮 𝐚𝐩𝐞𝐥𝐚 𝐛𝐚 𝐣𝐮𝐧𝐭𝐚 𝐦𝐢𝐥𝐢𝐭𝐚́𝐫 𝐚𝐭𝐮 𝐫𝐞𝐬𝐩𝐞𝐢𝐭𝐚 𝐩𝐫𝐢𝐧𝐬𝐢𝐩𝐢𝐮 𝐝𝐞𝐦𝐨𝐤𝐫𝐚𝐭𝐢𝐤𝐚, 𝐥𝐢𝐛𝐞𝐫𝐝𝐚𝐝𝐞 𝐧𝐨 𝐩𝐨𝐯𝐮 𝐌𝐲��𝐧𝐦𝐚𝐫 𝐧𝐢𝐧𝐢𝐚 𝐡𝐚𝐤𝐚𝐫𝐚𝐤. 𝐓𝐮𝐢𝐫 𝐚𝐦𝐢 𝐧𝐢𝐚 𝐞𝐬𝐩𝐫𝐞𝐧𝐬𝐢𝐚 𝐥𝐮𝐭𝐚 𝐧𝐢𝐚𝐧, 𝐯𝐚𝐥𝐨𝐫 𝐡𝐨𝐬𝐢 𝐝𝐢𝐚𝐥𝐨𝐠𝐮 𝐧𝐨 𝐝𝐞𝐦𝐨𝐤𝐫𝐚𝐬𝐢𝐚, 𝐚𝐦𝐢 𝐡𝐚𝐭𝐞𝐧𝐞 𝐢𝐦𝐩𝐨𝐫𝐭𝐚𝐧𝐬𝐢𝐚 𝐡𝐨𝐬𝐢 𝐬𝐨𝐥𝐢𝐝𝐚𝐝𝐞 𝐢𝐧𝐭𝐞𝐫𝐧𝐚𝐬𝐢𝐨𝐧𝐚́𝐥. 𝐈𝐭𝐚 𝐭𝐞𝐧𝐤𝐢 𝐡𝐮𝐬𝐢𝐤 𝐩𝐨𝐯𝐮 𝐌𝐲𝐚𝐧𝐦𝐚𝐫 𝐡𝐚𝐭𝐞𝐧𝐞 𝐤𝐚𝐭𝐚𝐤, 𝐬𝐢𝐫𝐚 𝐥𝐚’𝐨 𝐦𝐞𝐬𝐚𝐤, 𝐢𝐭𝐚 𝐡𝐚𝐦𝐮𝐭𝐮𝐤 𝐬𝐢𝐫𝐚, 𝐚𝐭𝐮 𝐬𝐮𝐩𝐨𝐫𝐭𝐚 𝐬𝐢𝐫𝐚 𝐭𝐨𝐨 𝐬𝐢𝐫𝐚 𝐧𝐢𝐚 𝐦𝐞𝐡𝐢 𝐬𝐚𝐢 𝐫𝐞𝐚𝐥𝐢𝐝𝐚𝐝𝐞,”dehan PM Xanana durante hato’o palestra iha simeira komunidade Myanmar ne’ebé hala’o iha salaun United Workers Union, Melbourne, Austrália.
Xefe Governu husu atu populasaun Myanmar iha Austrália kontinua halo kampaña makas bolu grupu solidaridade no lider politiku mundu tomak tau hanoin fó solusaun ba krize politika no militár iha Myanmar.
Akordu “P5” ne’ebé lider ASEAN asina maka hanesan; 1) Hapara inmediata violensia iha Myanmar, 2) Kria diálogu konstrutivu entre parte relevante sira, hodi buka solusaun pasífika iha Myanmar, 3) Enviadu hosi ASEAN tenki fasilita prosesu mediasaun ba diálogu ho asisténsia husi Sekretáriu Jerál ASEAN, 4) ASEAN tenki fornese asisténsia umanitária liu hosi Sentru Asisténsia Humanitária ba Jestaun Dezastre – AHA-Center (sigla iha inglez) no, 5) Enviadu Espesiál no delegasaun ASEAN tenki vizita Myanmar hodi hasoru malu ho parte importante sira hotu ne’ebé problema hodi solusiona problema hotu iha Myanmar.

Iha simeira ne’e, PM Xanana introdus mós servisu grupu g7+ ba komunidade Myanmar. g7+ halibur nasaun frajil no pos-konflitu hamutuk 20 husi Áfrika, Ázia, Médiu Oriente no Pasífiku. g7+ defende direitu povu Myanmar nian iha Nasoins Unidas hodi promove reziliénsia no estabilidade Estadu. Tanba g7+ iha estatutu hanesan observadór iha Organizasaun Nasoins Unidas, ne’ebé fó- dalan ba nia atu aprezenta perspetiva koletiva ida kona-ba ajenda no servisu Nasoins Unidas nian.
Iha fatin hanesan, Reprezentante Governu Unidade Nasionál Myanmar iha Austrália, Tun Aung Shwe hato’o agradese ba Primeiru-Ministru no populasaun Timor-Leste ne’ebè apoia makas atu hakotu junta militár iha Myanmar.

“𝐋𝐨𝐫𝐢 𝐩𝐨𝐯𝐮 𝐌𝐲𝐚𝐧𝐦𝐚𝐫 𝐡𝐚’𝐮 𝐡𝐚𝐤𝐚𝐫𝐚𝐤 𝐞𝐬𝐩𝐫𝐞𝐬𝐚 𝐚𝐦𝐢 𝐧𝐢𝐚 𝐬𝐞𝐧𝐬𝐞𝐫𝐮 𝐠𝐫𝐚𝐭𝐢𝐝𝐚𝐮𝐧 𝐛𝐚 𝐋𝐢𝐝𝐞𝐫 𝐓𝐢𝐦𝐨𝐫-𝐋𝐞𝐬𝐭𝐞 𝐧𝐨 𝐥𝐢𝐝𝐞𝐫𝐚𝐧𝐬𝐚 𝐟𝐨𝐮𝐧 𝐬𝐢𝐫𝐚 𝐢𝐡𝐚 𝐓𝐢𝐦𝐨𝐫-𝐋𝐞𝐬𝐭𝐞 𝐧𝐞’𝐞𝐛𝐞́ 𝐭𝐞𝐦𝐩𝐮 𝐛𝐚𝐫𝐚𝐤 𝐨𝐧𝐚 𝐬𝐮𝐩𝐨𝐫𝐭𝐚 𝐚𝐦𝐢 𝐧𝐢𝐚 𝐥𝐮𝐭𝐚 𝐡𝐨𝐝𝐢 𝐫𝐞𝐬𝐭𝐚𝐮𝐫𝐚 𝐚𝐦𝐢 𝐧𝐢𝐚 𝐝𝐞𝐦𝐨𝐤𝐫𝐚𝐬𝐢𝐚 𝐧𝐨 𝐝𝐢𝐫𝐞𝐢𝐭𝐮𝐬 𝐮𝐦𝐚𝐧𝐮𝐬,” informa Tun Aung Shwe.
Junta militár ne’ebé akontese iha fulan 01 Fevereru 2021 too agora, lansa violensia hasoru populasaun Myanmár rezulta ema 4500 mak mate, no junta militár mós kaputra populasaun inosente hamutuk 26.000 no dadaun ne’e sei iha populasaun hamutuk 20.000 sei kontinua dudur iha prizaun hamutuk ho Konsilleiru Estadu Myanmar, Aunsan Suu Kyi no Lider Nasionál, Win Myint.
Ho problema ne’e, Populasaun Myanmar deklara atu foti asaun imediata hodi hapara violensia junta militár. Sira mós akresenta atu rekoñese no suporta governu unidade nasionál. Nu’udar governu ne’ebé legitimu hodi reprezenta povu Myanmar ukun ho dame no domin no harii governu ida forte.
Povu Myanmar husu mós atu Junta Militár fó liberdade ba prizioneru politiku sira hanesan, Aunsan Suu Kyi no populasaun inosente sira.
Nia apela ba komunidade internasionál atu foti medida no halo embargos ba armas funu nian inklui hodi hapara asesu junta militá ninia atividade tomak.
Povu Myanmar mós kondena makas lei militár obrigatoriu ne’ebé maka introdus hosi junta militá iha loron 10 Fevereiru 2024 hodi obriga joven sira hodi serve militár durante estadu emerjensia kontinua halo violasaun krime kontra direitu umanus povu nian.
Entretantu, Assistant Secretary, Australian Council of Trade Unions (ACTU), Joseph Mitchell, hato’o agradese bele organiza simeira populasaun Myanmar ho apoiu hosi ativista direitus umanus iha Austrália no rona intervensaun furak hosi Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão.
Hafoin partisipa simeira ne’e, Xefe Governu Xanana hasai fotografia hamutuk ho komunidade Myanmar ne’ebé kaer mós Konsilleiru Estadu Myanmar, Aunsan Suu Kyi nia fotografia hodi espresa sira nia solidaridade.
(Média-GPM)




